Thứ Năm, 5 tháng 9, 2013

1.321- TRÀ ĐẮNG CAO BẰNG



TRÀ ĐẮNG CAO BẰNG

Cành màu nâu đậm, thân cây nhẵn
Lá trái xoan thuôn, mép khía răng
Hoa đơn khác gốc, quả cầu mọng
Lá uống thay chè, vị đắng ngon.

BXP

Sưu tập

Trà đắng Cao Bằng (Súm, Chè cẩu) - Eurya nitida, chi Eurya, Họ Theaceae Chè, Bộ Ericales Bộ Thạch nam hay bộ Đỗ quyên

Mô tả: Cây gỗ nhỏ, cao 1-6m, thân nhẵn, cành màu nâu đậm, sau đó là màu sáng hơn. Lá hình trái xoan hay hình thuôn dài, mép lá khía răng, đầu lá và gốc lá đều nhọn, phiến lá nhẵn, dai, cuống lá ngắn. Hoa đơn tính khác gốc, tập trung 1-3 cái ở nách lá. Quả mọng, hình cầu, màu tím nhạt, mỗi ô chứa 3-5 hạt.
Mùa hoa tháng 12-4, quả tháng 10.
Nơi mọc: Loài của Ấn Độ, Mianma, Trung Quốc, Xri Lanca, Inđônêxia. Cây mọc phổ biến ở rừng thứ sinh ở cả hai miền nước ta.
Công dụng: Vị chát, đắng, tính mát. Lá nấu nước uống thay chè. Cành, lá dùng chữa đái buốt, đái dắt, đái ra máu, viêm thận phù thũng.

***

1.320- TRÀ CRAPNELL


Quả của Camellia crapnelliana

TRÀ CRAPNELL
               
Phiến bóng như da - Trà Crapnell
Lá dày đối xứng, kép lông chim
Nhị vàng, cánh trắng, hoa đơn độc
Bản địa Hồng Kông - Trung Quốc em.

BXP

Sưu tập

Trà Crapnell (紅皮糙果茶) - Camellia crapnelliana, Chi Camellia - Trà, Họ Theaceae Chè, Bộ Ericales Bộ Thạch nam hay bộ Đỗ quyên

Mô tả: cây gỗ nhỏ, cao 5-7 mét với lá dày bóng như da và các hoa đơn độc mọc ở đầu cành.
Nơi mọc: Đây là loài bản địa Hồng Kông. Nó cũng phân bố tại Quảng Tây, Phúc Kiến, Chiết Giang ở Trung Quốc.

Công dụng: Dầu hạt có thể ăn được.

Thứ Ba, 3 tháng 9, 2013

1.319- TRÀ HOA CÁM

































TRÀ HOA CÁM

Hoa trắng, nhị vàng, lá trái xoan
Đầu tù, nêm gốc, màu xanh lam
Quả nang cầu dẹp - Trà hoa cám!
Em đẹp em xinh - Ai chả ham!

BXP

Sưu tập

Chè cám, Trà hoa cám - Camellia furfuracea, Chi Camellia - Trà, Họ Theaceae Chè, Bộ Ericales Bộ Thạch nam hay bộ Đỗ quyên

Mô tả: Cây gỗ cao 10 - 18m; nhánh không lông. Lá hình trái xoan, nhọn ngắn và tù ở đầu, hình nêm ở gốc, không lông, màu xanh lam ở mặt trên; gân bên 8 đôi, gân con thành mạng, mép hơi có răng cưa, nhất là về phía đầu lá; cuống lá gần hình trụ, có rãnh ở trên.
Hoa ở ngọn, thường xếp từng đôi, không cuống. Lá bắc và lá đài 7 - 8, hình thận, có lông sớm rụng; cánh hoa hình trái xoan ngược, có lông tơ ở lưng; nhị có chỉ nhị dính nhau ở gốc, bầu hình cầu, có lông nhung; vòi nhụy 2 - 3, rời.
Quả nang hình cầu dẹp, có khi to bằng quả trứng, màu nâu cám; mảnh van 2 - 3, dày; hạt 1 - 2 trong mỗi van, hoặc nhỏ hơn khi trong mỗi mảnh có 2 hạt.
Ra hoa tháng 11.
Nơi mọc: Ở nước ta có gặp từ Yên Bái, Quảng Trị vào Kon Tum, Gia Lai, Lâm Đồng.

Công dụng: Cây có hoa đẹp được trồng làm cảnh.

1.318- SỞ THƯỜNG



















SỞ THƯỜNG

Trắng, đỏ, hồng tươi điểm nhị vàng
Hoa tương đối nhỏ, có mùi thơm
Sở thường em đó - loài cây nhỏ
Hạt chế dầu ăn, lá bó xương.

BXP

Sưu tập

Trà mai hay Sơn trà, Sở thường - Camellia sasanqua,

Mô tả: Cây gỗ nhỏ, cao 2 - 3m, có thể  đến 5 - 7m, nhánh không lông, vỏ màu xám. Lá có phiến xoan bầu dục, tương đối nhỏ, dài 3 - 7cm, rộng 1 - 3cm, dày, không lông, mép có răng tù, gân nổi rõ cả hai mặt, mảnh; cuống lá ngắn 2 - 4mm.
Hoa tương đối nhỏ, chỉ rộng 4cm, màu trắng, có mùi thơm, ở ngọn các nhánh; lá đài tròn, cao 1cm; cánh hoa cao 17mm; nhị nhiều, có chỉ nhị dính nhau  ở gốc; bầu có lông, vòi nhụy 3. Quả nang to 3 -4cm, có vỏ quả dày, cứng; mỗi ô chứa 2 - 3 hạt.
Nơi mọc: Phân bố ở Nhật Bản, Trung Quốc và Việt Nam. Ở nước ta, cây được trồng ở các tỉnh  phía Bắc đến Thừa Thiên - Huế.
Công dụng: Hạt chứa 58 - 59% dầu nhờn màu nâu vàng dùng để thắp, làm xà phòng hoặc chế biến làm dầu ăn. Dầu hạt cũng được dùng trị bệnh ngoài da như ghẻ. Khô dầu chứa chất saponin độc không dùng cho gia súc ăn mà dùng làm phân;

Lá chứa eugenol được dùng làm thuốc đắp bó gãy xương.

1.317- SỞ DẦU
















SỞ DẦU

Lá thuôn hình giáo, mép nhiều răng
Cánh trắng, hồng tươi điểm nhị vàng
Quảng Trị, Lạng Sơn và Phú Thọ
Hạt: dầu công ngiệp hoặc dùng ăn.

BXP

Sưu tập

Sở, Sở dầu - Camellia oleifera, Chi Camellia - Trà, Họ Theaceae Chè, Bộ Ericales Bộ Thạch nam hay bộ Đỗ quyên

Mô tả: Cây cao 4 - 10m, cành nhánh nhẵn, màu xám nhạt. Lá thuôn hình giáo, thót lại hình nêm ở gốc, tù và có mũi nhọn ở đầu, phiến lá dày, mép lá có khía răng cưa mảnh ở phần gần đầu, cuống lá có rãnh ở mặt trên, nhẵn.
Nụ hoa không cuống, hình trái xoan, ở nách các lá ngọn trên các cành nhỏ, có lông tơ óng ánh, thường xếp 2 hoa ở một chỗ. Lá bắc và đài 6 - 7, gần hình mắt chim, tất cả có lông óng ánh ở mặt lưng. Tràng có mép khía ở đỉnh. Nhị có bao phấn thuôn. Bầu hình cầu có nhiều lông trắng, 3 - 4 vòi nhụy, rời nhau tận gốc, nhẵn. Quả nang, hình trái xoan hay hình cầu, có 3 - 4 hạt; hạt lồi, có 3 góc.
Nơi mọc: Gốc ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á; được trồng nhiều ở Trung Quốc và Việt Nam. Ở nước ta có gặp từ Lạng Sơn, Phú Thọ vào Quảng Trị.

Công dụng: Hạt cho dầu dùng ăn được hoặc dùng trong công nghiệp. Quả dùng để duốc cá. Khô dầu dùng ngoài trị bệnh ngoài da và  diệt ruồi xanh.